กรณีศึกษา

จังหวัดชลบุรีมั่นใจ ศูนย์เรียนรู้ธนาคารปูม้าเกาะสีชังอุ้มประมงชายฝั่งยั่งยืนทุกมิติ

เมื่อวันที่ 3 มกราคม 2566 นายธวัชชัย ศรีทอง ผู้ว่าราชการจังหวัดชลบุรี พร้อมด้วย นางสาวประภัสรา ศรีทอง นายกเหล่ากาชาดจังหวัดชลบุรีนำคณะลงพื้นที่ตรวจเยี่ยมการดำเนินงานของศูนย์เรียนรู้ธนาคารสัตว์ทะเลเกาะสีชัง โดยชุมชนเพื่อชุมชนยั่งยืน ในพระราชูปถัมภ์สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี และธนาคารปูม้า บนเกาะสีชัง ที่ได้ริเริ่มและบริหารจัดการโดยสถาบันวิจัยทรัพยากรทางน้ำ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ซึ่งมีสถานีวิจัยวิทยาศาสตร์ทางทะเลและศูนย์ฝึกนิสิตจุฬาฯ ตั้งอยู่บนเกาะสีชังแห่งนี้เพื่อศึกษา วิจัย และพัฒนาแนวทางการฟื้นฟูระบบนิเวศตลอดจนทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งร่วมกับชุมชนมาอย่างต่อเนื่องจนสามารถถ่ายทอดองค์ความรู้ทางวิชาการให้กับชาวประมงในพื้นที่โดยรอบได้กว่า 3,500 ราย ผ่านศูนย์การเรียนรู้แห่งนี้

นายธวัชชัย ศรีทอง ผู้ว่าราชการจังหวัดชลบุรี กล่าวว่า “ด้วยการลงพื้นที่มาคลุกคลีกับชุมชนประมงชายฝั่งเกาะสีชังอย่างใกล้ชิดทำให้ภารกิจช่วยฟื้นฟูทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยก้าวหน้าขึ้นเรื่อย ๆ และได้พิสูจน์ทราบแล้วว่าสามารถสร้างรายได้คืนกลับไปให้พี่น้องชาวประมงในเขตจังหวัดชลบุรีและพื้นที่ใกล้เคียงได้จริง ทำให้พวกเขามีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น เมื่อชาวบ้านอยู่ดีกินดี ปัญหาสังคมต่าง ๆ ก็จะน้อยลง เพราะเมื่อเขามีอาชีพ มีงานทำในท้องถิ่นของตน ปัญหาการย้ายถิ่นฐาน ออกไปหางานทำในเมืองก็ลดลงตามไปด้วย ครอบครัวก็อบอุ่น ซึ่งจังหวัดชลบุรีเองก็พร้อมให้การสนับสนุนชุมชนและสังคม ผลักดันให้เกิดการพัฒนาอย่างยั่งยืนในทุกมิติต่อไป”

นอกจากนี้ ศูนย์เรียนรู้และธนาคารปูม้าแห่งนี้ยังได้รับการสนับสนุนทุนวิจัยจากสำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ (วช.) และยังได้รับรางวัลรองชนะเลิศอันดับ 1 จากการประกวดธนาคารปูม้าชุมชนเพื่อความยั่งยืนในมหกรรมงานวิจัยแห่งชาติ 2564 (Thailand Research Expo 2021) มาแล้ว ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.นิลนาจ ชัยธนาวิสุทธิ์ อาจารย์ที่ปรึกษาประจำธนาคารปูม้า ในฐานะหัวหน้าโครงการขยายผลธนาคารปูม้าเพื่อคืนปูม้าสู่ทะเลไทย เปิดเผยความมุ่งหวังตั้งใจของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยในภารกิจนี้ไว้ว่า

“เรามีวัตถุประสงค์หลักเพื่อพัฒนาองค์ความรู้และเทคโนโลยีการเพาะพันธุ์ปูม้าแบบฟาร์มบนบก ช่วยเพิ่มอัตราการรอดของลูกพันธุ์ปูม้าจากการสลัดไข่ของแม่ปูม้า ซึ่งกลุ่มชาวประมงเรือเล็กหรือชาวประมงพื้นบ้านจะนำแม่ปูม้าที่มีไข่ติดกระดองมาฝากไว้ที่ศูนย์เรียนรู้ธนาคารปูม้าบนบกเพื่อให้ไข่ฟักตัวเป็นลูกปูม้าวัยอ่อนแทนที่จะนำออกขายทันที นอกจากนี้ ยังมุ่งพัฒนาพ่อแม่พันธุ์ปูม้าให้สามารถผลิตตัวอ่อนที่แข็งแรงเหมาะสมต่อการปล่อยคืนสู่ธรรมชาติช่วยเพิ่มสมดุลให้ประชากรปูม้าในระบบนิเวศได้อีกทางหนึ่ง โดยมีลูกปูม้าที่ฟักตัวจากศูนย์ฯ และได้รับการปล่อยลงสู่ทะเลแล้วนับพันล้านตัว เพิ่มอัตราการรอดชีวิตของลูกปูม้าที่ปล่อยคืนสู่ธรรมชาติจากการดำเนินโครงการนี้ได้ถึงร้อยละ 60 และที่มากไปกว่านั้น ศูนย์การเรียนรู้ธนาคารปูม้าบนบกแห่งนี้ยังทำหน้าที่สำคัญในการถ่ายทอดองค์ความรู้สู่กลุ่มเป้าหมายหลักของเราคือลงไปในระดับชุมชนฐานรากและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องของอำเภอเกาะสีชัง นับจนถึงปัจจุบันบนเกาะสีชังมีธนาคารปูม้าเกิดขึ้นแล้วจำนวน 22 แห่ง เรายังมีธนาคารปูม้าเกิดขึ้นตามมาในพื้นที่อำเภอใกล้เคียงภายในจังหวัดชลบุรีอีกจำนวน 3 แห่ง

และได้ขยายผลไปยังชุมชนในพื้นที่ท้องทะเลไทยทั้งในฝั่งอ่าวไทยและอันดามัน อาทิ ศูนย์เรียนรู้ธนาคารปูม้าบ้านปากคลองท่าทอง จังหวัดสุราษฎร์ธานี ศูนย์เรียนรู้ธนาคารปูม้าบ้านเกาะมุก (อ่าวหัวนอน) จังหวัดตรัง ศูนย์เรียนรู้ธนาคารปูม้าบ้านเกาะมุก (อ่าวมะขาม) จังหวัดตรัง เป็นต้น ซึ่งเรานับเป็นเครือข่ายและใช้เป็นแหล่งศึกษาเรียนรู้เรื่องประมงปูม้าให้กับผู้ที่สนใจรวมถึงกลุ่มนักท่องเที่ยวสายอนุรักษ์ นอกจากนี้ เรายังได้สนับสนุนและชักชวนให้คนบนเกาะสีชังเข้ามามีส่วนร่วมในการดำเนินงานของศูนย์เรียนรู้ธนาคารปูม้าบนบกด้วยการร่วมเป็นผู้สังเกตการณ์ เก็บข้อมูล และติดตามสถานการณ์การทำประมงปูม้าใกล้ตัวพวกเขาเพื่อแลกเปลี่ยนข้อมูลในพื้นที่ระหว่างกันอีกด้วย”

กิจกรรมการขยายผลธนาคารปูม้าสู่ทะเลไทยของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย จึงถือเป็นต้นแบบกลไกการบูรณาการใช้ประโยชน์จากการวิจัยนวัตกรรมแก้ไขปัญหาสำคัญของประเทศคือการลดลงอย่างมีนัยสำคัญของผลผลิตปูม้าไทยได้สำเร็จ และยังได้สร้างแนวการบริหารจัดการทรัพยากรของชาติจากการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนได้อย่างแท้จริง

ที่มา

  • สถาบันวิจัยทรัพยากรทางน้ำ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
  • ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

อื่นๆ

รูปแบบที่อยู่อาศัยที่เหมาะสมกับผู้สูงอายุไทยเพื่อส่งเสริมสุขภาพกาย สุขภาพใจ ภายใต้แนวคิดชุมชนที่เป็นมิตรกับผู้สูงอายุ

ปัจจุบันประเทศไทยได้กลายเป็นสังคมสูงวัย ตั้งแต่ พ.ศ. 2548 โดยปัญหาสุขภาพทั้งทางกาย และจิตใจ ยังคงเป็นปัจจัยที่สำคัญหนึ่งของผู้สูงอายุ ในด้านที่อยู่อาศัยพบว่า ผู้สูงอายุในประเทศไทยส่วนใหญ่ถึงร้อยละ 92.44 ต้องการที่จะอยู่อาศัยในที่อยู่อาศัยเดิม และต้องการปรับปรุงที่อยู่อาศัย และสภาพแวดล้อมให้เหมาะสมกับผู้สูงอายุ ตามแนวคิด การสูงวัยในถิ่นเดิม (Aging in place) ปัจจัยสำคัญคือ ที่อยู่อาศัยต้องถูกออกแบบให้เป็นที่อยู่อาศัยที่สามารถเข้าถึงได้ ซึ่งจำเป็นต้องมีความเกี่ยวโยงกับชุมชนที่ต้องดำเนินการปรับสภาพแวดล้อมของชุมชนให้เอื้อต่อการใช้ชีวิตของผู้สูงอายุเช่นเดียวกัน

จุฬาฯ สร้างระบบส่งเสริมสุขภาพช่องปากให้กลุ่มเปราะบางชายขอบด้วยระบบ Digital Health Platform

องค์การสหประชาชาติประกาศให้โรคทางช่องปากเป็นปัญหาสุขภาพที่สำคัญของประชากรโลก สถานการณ์โรคฟันผุที่ยังไม่ได้รักษา ในชุดฟันแท้เป็นโรคที่มีพบมากที่สุดในโลก ร้อยละ 35 ของประชากรโลก ในขณะที่โรคปริทันต์อักเสบระดับรุนแรงที่จะนำไปสู่การสูญเสียฟันนั้นยังมีอีกร้อยละ 11 ของประชากรโลก และอัตราการเกิดมะเร็งช่องปากยังเพิ่มขึ้นอย่างคงที่

พิพิธภัณฑ์ของจุฬาฯ: แหล่งเรียนรู้โลกกว้างที่ทุกคนเรียนรู้ได้ตลอดชีวิต

ภายในพื้นที่จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย นอกจากจะเป็นที่ตั้งของคณะและสถาบันสำคัญที่ทั้งสร้างและถ่ายทอดองค์ความรู้ให้นิสิตผลิตบัณฑิตให้พร้อมออกไปรับใช้สังคมแล้ว จุฬาฯ ยังได้เปิดพื้นที่ให้เป็นแหล่งเรียนรู้เชิงวิชาการและการอนุรักษ์ให้นิสิต คณาจารย์ และบุคลากร รวมทั้งบุคคลภายนอกที่สนใจได้เข้ามาเรียนรู้ตลอดชีวิต

พิพิธภัณฑ์ของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย: แหล่งเรียนรู้โลกกว้างที่ทุกคนเรียนรู้ได้ตลอดชีวิต

ภายในพื้นที่จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย นอกจากจะเป็นที่ตั้งของคณะและสถาบันสำคัญที่ทั้งสร้างและถ่ายทอดองค์ความรู้ให้นิสิตผลิตบัณฑิตให้พร้อมออกไปรับใช้สังคมแล้ว จุฬาฯ ยังได้เปิดพื้นที่ให้เป็นแหล่งเรียนรู้เชิงวิชาการและการอนุรักษ์ให้นิสิต คณาจารย์ และบุคลากร รวมทั้งบุคคลภายนอกที่สนใจได้เข้ามาเรียนรู้ตลอดชีวิต (Life Long Learning) ศึกษาหาความรู้เสริมเพิ่มเติมทักษะต่อยอดองค์ความรู้ที่มีอยู่ได้อย่างเพลิดเพลินตามอัธยาศัยในแบบสรรสาระ (Edutainment) ได้โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย