การบริหารจัดการน้ำอย่างยั่งยืนในพื้นที่โครงการพัฒนาที่ดินจุฬาฯ จังหวัดสระบุรี

จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยตระหนักและให้ความสำคัญของการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำอย่างยั่งยืน ทั้งในพื้นที่ภายในและภายนอกมหาวิทยาลัย มหาวิทยาลัยจึงได้ดำเนินโครงการและแผนงานต่าง ๆ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการใช้น้ำและส่งเสริมการจัดการแหล่งน้ำธรรมชาติที่อยู่บริเวณภายในพื้นที่และพื้นที่โดยรอบมหาวิทยาลัยอย่างรับผิดชอบ

หนึ่งในพื้นที่ที่สะท้อนการดำเนินการดังกล่าว คือ โครงการพัฒนาที่ดินจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย จังหวัดสระบุรี ซึ่งตั้งอยู่ในอำเภอแก่งคอย จังหวัดสระบุรี และอยู่ภายใต้การบริหารจัดการของ ศูนย์เครือข่ายการเรียนรู้เพื่อภูมิภาค จุฬาฯ มีวัตถุประสงค์ให้เป็นพื้นที่บริการวิชาการ วิจัย และถ่ายทอดองค์ความรู้ให้แก่ชุมชนท้องถิ่น รวมทั้งใช้เป็นแหล่งเรียนรู้ด้านการเกษตร การจัดการทรัพยากรธรรมชาติ และการพัฒนาพื้นที่อย่างยั่งยืน [ https://km.rdpb.go.th/Project/View/6075 ] [ https://clnr.chula.ac.th/ ]

พื้นที่โครงการพัฒนาที่ดินจุฬาฯ สระบุรี เป็นพื้นที่ขนาดใหญ่ที่ต้องอาศัยน้ำเพื่อการดำเนินกิจกรรมในหลายกิจกรรม ทั้งการเกษตร การทดลองวิจัย และการใช้งานของอาคารสำนักงาน ซึ่งในพื้นที่นอกจากการใช้น้ำประปาแล้ว ยังมีแหล่งน้ำที่อยู่ในพื้นที่ คือ อ่างเก็บน้ำความจุ 700,000 ลูกบาศก์เมตร ที่สามารถใช้รองรับและกักเก็บน้ำไว้ใช้นอกจากการใช้น้ำประปาจากระบบกลางด้วย

อ่างเก็บน้ำ ในพื้นที่โครงการพัฒนาที่ดินจุฬาฯ สระบุรี

เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพและความมั่นคงด้านน้ำในระยะยาว จุฬาฯ ได้ร่วมกับ โครงการชลประทานจังหวัดสระบุรี วางแผนบริหารจัดการน้ำอย่างยั่งยืน (Sustainable Water Management Plan) ไว้ดังนี้

1. การเพิ่มความจุของอ่างเก็บน้ำ (Reservoir Expansion Project)

มหาวิทยาลัยได้วางแผนปรับปรุงและเพิ่มความสูงของสันอ่างเก็บน้ำ เพื่อเพิ่มความจุจากเดิม 700,000 ลูกบาศก์เมตร เป็น 2 ล้านลูกบาศก์เมตร เพื่อรองรับน้ำส่วนเกินจากอ่างเก็บน้ำบ้านดง ซึ่งมีปริมาณเฉลี่ยกว่า 5 ล้านลูกบาศก์เมตรต่อปี แนวทางนี้ช่วยให้มหาวิทยาลัยสามารถกักเก็บน้ำจากแหล่งผิวดินได้มากขึ้นในฤดูฝน เพื่อนำมาใช้ในฤดูแล้งโดยไม่ต้องพึ่งพาน้ำประปามากนัก

2. ระบบท่อส่งน้ำด้วยแรงโน้มถ่วง (Gravity-fed Water Distribution System)

มหาวิทยาลัยได้วางแผนวางระบบท่อส่งน้ำจากอ่างเก็บน้ำเข้าสู่พื้นที่การใช้งานภายในโครงการพัฒนาที่ดินจุฬาฯ โดยใช้หลักการแรงโน้มถ่วง (gravity system) เพื่อลดการใช้พลังงานจากปั๊มน้ำ การดำเนินงานดังกล่าวถือเป็นเทคโนโลยีการจัดสรรและสกัดน้ำ (extraction and distribution) ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมและประหยัดพลังงาน อีกทั้งยังช่วยกระจายน้ำให้เพียงพอสำหรับกิจกรรมการเกษตรและฟื้นฟูความชุ่มชื้นในพื้นที่ป่าเสื่อมโทรม ซึ่งช่วยลดความเสี่ยงจากไฟป่าในฤดูแล้ง

3. การประเมินศักยภาพน้ำใต้ดินและการชาร์จกลับสู่แหล่งน้ำ (Groundwater Recharge Study)

ในพื้นที่โครงการมีการศึกษาศักยภาพการชาร์จน้ำใต้ดิน (Groundwater Recharge Potential Analysis) โดยใช้เทคโนโลยีภูมิสารสนเทศ (GIS) เพื่อประเมินพื้นที่ที่เหมาะสมในการดูดซับน้ำกลับสู่ชั้นหินอุ้มน้ำ ซึ่งเป็นแนวทางสำคัญของการสกัดและใช้น้ำอย่างยั่งยืน เพื่อไม่ให้การสูบน้ำจากใต้ดินมากเกินไปและส่งผลต่อสมดุลทางธรรมชาติ

4. การมีส่วนร่วมของชุมชน (Community-based Water Management)

นอกจากนี้ มหาวิทยาลัยยังดำเนินกิจกรรมให้ความรู้และฝึกอบรมแก่เกษตรกรในพื้นที่ใกล้เคียง เกี่ยวกับการใช้น้ำอย่างประหยัด การดูแลคุณภาพน้ำ และการบริหารจัดการน้ำร่วมกันในช่วงฤดูแล้ง ซึ่งช่วยสร้างความร่วมมือระหว่างมหาวิทยาลัยกับชุมชนในการดูแลทรัพยากรน้ำอย่างยั่งยืน

CU Channel Engagement
[ https://www.youtube.com/watch?v=Kntyhn_9-F0 ]